لکنت زبان نوعی اختلال گفتاری است که در آن، فرد در ادای واضح و کامل کلمات دچار مشکل میشود. گاهی در لکنت زبان تکرار کلمات دیده میشود گاهی فرد حین صحبت کردن روی صدای خاص گیر میکند. در بعضی مواقع هم لکنت زبان به شکل کشیده گویی برخی حروف دیده میشود. در هر صورت ،هر یک از این مشکلات حین صحبت کردن لکنت زبان نام دارد. در واقع لکنت زبان عدم توانایی صحبت کردن و مشکل در شیوا و رسا بیان کردن کلمات است.
لکنت زبان ممکن است در کودکان یا بزرگسالان دیده شود.بیشتر اوقات ،سن شروع لکنت زبان در کودکی و زیر سن مدرسه است. اما در بعضی موارد هم دیده میشود که لکنت زبان در سنین مدرسه و یا سنین بالاتر شروع شود.
علت لکنت زبان چیست؟
بهتر است بگوییم تا به امروزعلت اصلی و قطعی لکنت زبان همچنان ناشناخته باقی مانده است. اما با این وجود اطلاعات زیادی در مورد پردازش و تولید گفتار در مغز وجود دارد و با استفاده از همین اطلاعات، پیشرفتهای چشمگیری در ارزیابی و درمان لکنت زبان به وجود آمده است. نظریههای مختلفی در مورد علت لکنت زبان وجود دارد که هر یک لکنت زبان را از منظر متفاوتی بررسی کردهاند.
یکی از این نظریهها، ناهماهنگیهای پردازشی ظریف در مناطق مختلف مغز است که لکنت زبان را سبب میشود.طبق این نظریه افرادی که دچار لکنت زبان هستند پردازشهای گفتاری مناسب و هماهنگ با یکدیگر را ندارند و نتیجه این عدم هماهنگی، تکرار، کشیده گویی، قفل حین صحبت کردن است.
البته بسیار مهم است که تاکید کنیم ساختار مغز افراد دارای لکنت زبان با افراد عادی هیچ تفاوتی ندارد. مغز افراد دارای لکنت زبان کاملا طبیعی و نرمال است و این امر در تصویربرداری از مغز افراد دارای لکنت زبان نظیر سی تی اسکن و ام آر آی کاملا واضح است.
مطابق این نظریه، لکنت زبان مربوط به عملکرد مغزاست نه ساختار مغز. بنابراین به طور خلاصه میتوان گفت قطعاً مغز افراد دارای لکنت زبان کاملا سالم است. اما شاید برخی از پردازشهای گفتاری در این افراد، همراه با کمی ناهماهنگی یا تاخیر پردازشی باشد.
نظریه بعدی در مورد علت لکنت زبان، نظریه ظرفیت و تقاضا نام دارد. طبق این نظریه، لکنت زبان زمانی ایجاد میشود که تقاضاهای گفتاری بیش از ظرفیت پردازشی مغز باشد. در این صورت لکنت زبان بروز خواهد کرد. البته این نظریه شروع لکنت زبان در کودکان مدرسه رو و بزرگسالان را توجیه نمیکند. طبق نظریه ظرفیت تقاضا، چنانچه تقاضاهای گفتاری در کودک کاهش یابد، لکنت زبان نیز کاهش مییابد .ازاین رو از این نظریه در درمان لکنت زبان کودکان استفاده میشود تا بار پردازشی مغزاز طریق کاهش تقاضاهای گفتاری از سوی والدین تعدیل گردد.
نظریه بعدی در مورد علت لکنت زبان، وارد شدن استرس و اضطراب به کودک است .طبق نظریه سایکوژنیک ، وقتی کودک یا بزرگسال تحت تاثیر استرسی ناگهانی قرار میگیرد لکنت زبان شروع میشود. این در حالی است که بسیاری با این رویکرد در مورد علت اصلی لکنت زبان موافق نیستند و عوامل روانی و اضطراب را صرفاً تشدید کننده لکنت زبان یا عاملی برای بروز استعداد لکنت زبان میدانند.
یکی از مهمترین دلایل شروع لکنت زبان، عامل ژنتیک و ارثی بودن است. در بسیاری از موارد دیده شده است که چنین اختلالی درافراد درجه یک خانواده افراد دارای لکنت وجود دارد. این عامل ،سابقه ژنتیکی لکنت زبان نامیده میشود و جز عوامل اصلی در علت شناسی لکنت زبان محسوب میشود.
به طور خلاصه میتوان گفت لکنت زبان یک اختلال چند عاملی است و صرفاً به علت یک عامل مشخص بروز نمیکند. قرارگیری هر یک از موارد ذکر شده در بالا در کنار هم میتواند سبب بروزلکنت زبان در افراد شود.
علائم لکنت زبان چیست؟
لکنت زبان در افراد با سنین مختلف علائم متفاوتی دارد. به طور کلی علائم لکنت زبان به سه دسته کلی تقسیم می شود:
1- علائم اولیه گفتاری
2- علائم ثانویه و غیر گفتاری
3- رفتارهای اجتنابی
علائم اولیه لکنت زبان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
تکرار بخشی از کلمه یا تکرار کل کلمه حین صحبت کردن
گیر یا قفل حین صحبت کردن
کشیدن بخشی از کلمه حین صحبت کردن
علائم ثانویه لکنت زبان در واقع نشانههایی است که حین صحبت در اندامهای گفتاری یا غیر گفتاری دیده میشود.
علائم ثانویه لکنت زبان شامل موارد زیر است:
لرزش در لبها فک زبان حین صحبت کردن
اسپاسم و گرفتگی در زبان و فک حین صحبت کردن
پلک زدن، تکان دادن دست و پا حین صحبت کردن
گرفتگی عضلات گردن، دست یا پا
تعریق زیاد در صورت یا سایراندامها
عدم تماس چشمی با مخاطب حین گفتگو
افزایش ضربان قلب ولرزش صدا
گروهی دیگر از علائم لکنت زبان مربوط به رفتارهای اجتنابی است. این گونه رفتارها به دلیل بازخوردهای منفی لکنت زبان در طول زمان و تجربه ناخوشایند لکنت زبان در موقعیتهای گفتاری مختلف به وجود آمدهاند.
رفتارهای اجتنابی شامل فرار از موقعیت گفتار، طفره رفتن از صحبت، انزوا گزینی و عدم شرکت در محیط های جمعی است. عدم استفاده از کلمات ترسآور و جابجایی آنها کلمات مترادف ، ازدیگر رفتارهای اجتنابی در هنگام لکنت زبان است.
عوارض لکنت زبان شامل چه مواردی است؟
لکنت زبان یک اختلال گفتاری واضح است که فرد هنگام صحبت کردن واژهها را به خوبی ادا نمیکند. لکنت زبان میتواند پیامدهای منفی فراوانی در تمام ابعاد زندگی فرد به دنبال داشته باشد. چرا که انسان ها موجوداتی اجتماعی هستند و خواستار برقراری ارتباط با دیگرانند. گفتار، اصلیترین ابزار انسانها در برقراری ارتباط با دیگران است. هنگامی که افراد به علت لکنت زبان دچار اختلال گفتار میشوند، روابط اجتماعی آنها تحت تاثیر قرار میگیرد.
گاهی در کودکان دارای لکنت زبان، ترس از صحبت کردن در گروههای همسن شکل میگیرد .چرا که ممکن است به علت مشکل گفتاری خود، مورد تمسخر دوستانشان قرار بگیرند. در افراد مدرسه رومشکلات تحصیلی و درسی فراوانی واسطه لکنت زبان وجود میآید. زیرا افراد دارای لکنت زبان در پاسخ به سوالات شفاهی معلم به مشکل برمیخورند.
یکی از شایعترین پیامدهای لکنت زبان،کاهش اعتماد به نفس در این افراد است. این امرمیتواند سبب افسردگی، گوشهگیری، پرخاشگری وسایر مشکلات رفتاری در کودکان و بزرگسالان دارای لکنت زبان شود.
همچنین لکنت زبان بر موفقیتهای تحصیلی، موقعیتهای شغلی، زندگی زناشویی، روابط دوستانه و تعاملات اجتماعی تاثیرات منفی فراوانی دارد.
درمان لکنت زبان چگونه است؟
برای درمان لکنت زبان پیشنهادات زیادی ارائه میشود. برخی از این راه حلها علمی ،برخی غیرعلمی و فاقد شواهد بالینی است. این روشها تغییرات تغذیهای، گفتار درمانی، استفاده از تجهیزات و دستگاههای درمانی را شامل میشود.
گفتار درمانی چگونه به درمان لکنت زبان کمک میکند؟
در واقع اولین و موثرترین روش درمانی لکنت زبان، گفتار درمانی است. گفتار درمانی یکی از رشتههای علوم توانبخشی است که به ارزیابی و درمان گفتار زبان میپردازد. گفتار درمانگر کسی است که لکنت زبان را ارزیابی و درمان میکند .در واقع فردی که لکنت زبان دارد در هر سنی با هر شرایطی میتواند از خدمات گفتاردرمانی بهره ببرد.
ابتدا گفتار درمانگر با استفاده از مصاحبه بالینی، پرسشنامه و مشاهده، به شدت لکنت زبان فرد پی میبرد و همچنین وجود حرکات ثانویه و رفتارهای اجتنابی همراه با لکنت زبان را ثبت میکند. پس از بررسی دقیق لکنت زبان، جلسات درمان برای برطرف کردن علائم لکنت زبان از سوی گفتاردرمانگرطراحی و اجرا میشود.
در صورتی که مراجع دارای لکنت زبان کودک باشد، هر جلسه به والدین کودک از سوی درمانگر،مشاورات و تمریناتی ارائه میشود که انجام هر یک سبب کاهش لکنت زبان میشود. در صورتی که مراجع دارای لکنت زبان، بزرگسال باشد، مشاورات و تمرینات به خود فرد ارائه میشود و او موظف است برای دستیابی به اهداف درمان و کاهش لکنت زبان با درمانگر همکاری نمایند.
در واقع همانطور که اشاره شد، یکی از ارکانهای مهم درمان لکنت زبان ،همکاری مراجعین و والدین طی جلسات گفتار درمانی است که نقش بسیار پررنگی در نتیجه درمان و همچنین طول درمان لکنت زبان دارد.
با پیگیری درمان، لکنت زبان به طور قابل ملاحظهای کاهش مییابد و پس از آن به طور کامل از بین خواهد رفت. پس از درمان لکنت زبان، درمانگر جلساتی به نام جلسات پیگیری را برای مراجع طراحی میکند که هدف آن جلوگیری از بازگشت یا عود مجدد لکنت زبان است.
دارو درمانی چه نقشی در درمان لکنت زبان دارد؟
همانطور که پیشتر اشاره شد ممکن است همراه با لکنت زبان، اسپاسم و گرفتگی عضلات ،لرزش و ترمور در عضلات ،استرس و اضطراب و تپش قلب و.. دیده شود. این نشانهها علائم ثانویه لکنت زبان نامیده میشوند. گاهی لازم است برای کنترل این علائم از دارو استفاده شود. مصرف دارو به کاهش علائم ثانویه لکنت زبان کمک میکند. البته مصرف دارو دائمی نیست و با کاهش علائم ثانویه لکنت زبان میزان مصرف آن کاهش مییابد و پس از مدتی قطع میشود.
در صورت عدم وجود علائم ثانویه لکنت زبان یا شدت کم آنها ،نیازی به مصرف دارو نیست و صرفاً گفتار درمانی برای درمان کامل لکنت زبان کافیست. در واقع میتوان گفت مصرف دارو تاثیر مستقیمی روی کاهش یا درمان لکنت زبان ندارد.
بلکه صرفاً میتواند به کاهش استرس، اسپاسم عضلانی در افرادی که همراه با لکنت زبان این علائم را تجربه میکنند، کمک کند. همانطور که گفته شد خط اول درمان لکنت زبان، گفتار درمانی است و دارو درمانی در موارد خاص و به شکل مقطعی، با تشخیص پزشک معالج میتواند کمک کننده باشد.
آیا برای درمان لکنت زبان، دستگاه یا تجهیزاتی وجود دارد؟
دستگاه لکنت شکن یا DAF دستگاهی است که در گذشته در درمان لکنت زبان استفاده میشده. این دستگاه به واسطه ایجاد تاخیر در بازخوردهای شنیداری در صدای خود فرد هنگام صحبت کردن، سعی در بهبود پردازشهای گفتاری و شنیداری افراد دارای لکنت زبان دارد.
تحقیقات نشان داده است استفاده از این دستگاه در درمان لکنت زبان موثر بوده است. اما در همه افراد این چنین نیست. همچنین اثرات این دستگاه بر ماندگاری درمان لکنت زبان به شکل واضحی مشخص نیست.
بنابراین استفاده از این دستگاه برای تمامی افراد دارای لکنت زبان توصیه نمیشود و به عنوان درمان قطعی و بدون بازگشت لکنت زبان محسوب نمیشود. استفاده از دستگاه لکنت شکن میتواند به عنوان بخشی از روند درمان لکنت زبان با تشخیص گفتاردرمانگر انجام شود. اما باید توجه داشت استفاده از این دستگاه به عنوان تنها روش درمانی لکنت زبان جایز نیست و تنها به عنوان روش کمکی در بعضی از بزرگسالان دارای لکنت زبان استفاده میشود.
دستگاه دیگری که در درمان لکنت زبان کاربرد دارد، نوروفیدبک است. دستگاه نوروفیدبک تنظیم کننده امواج مغزی است و در کودکان بالای 5 سال و بزرگسالان دارای لکنت به کار میرود. از این دستگاه میتوان برای کاهش اضطراب، کاهش علائم ثانویه لکنت زبان استفاده کرد.
نقش تغذیه در درمان لکنت زبان چیست؟
تغذیه یکی از عواملی است که خانوادههای زیادی در درمان لکنت زبان به آن توجه دارند. همچنین در طب سنتی تاکید فراوانی بر تغذیه در درمان بیماریهای مختلف شده است .آنچه در مقالات علمی و معتبر در درمان لکنت زبان درج شده است ،نقش مهمی برای تغذیه در نظر گرفته نشده است. در واقع شواهد علمی دقیقی برای تاثیرگذاری تغذیه بر لکنت زبان مشاهده نشده است.
گاهی بیان میشود خوردن برخی از مواد غذایی نظیر سردیجات، لبنیات و.. سبب افزایش لکنت زبان می شود یا خوردن برخی مواد به بهبود لکنت زبان کمک میکند. به طور کلی اثرگذاری هیچ یک از موارد بالا در تشدید لکنت زبان یا درمان لکنت زبان تایید شده نیست . بنابراین هیچ ماده غذایی خاص جهت درمان لکنت زبان توصیه نمیشود. همچنین قطع هیچگونه ماده غذایی نظیر لبنیات در درمان لکنت زبان به خصوص در کودکان جایز نیست.
تنها توصیه علمیدرمورد تغذیه افراد دارای لکنت زبان، داشتن تغذیهای سالم و مصرف تمام گروههای غذایی مورد نیاز بدن است. همچنین در صورت مشاهده برخی تاثیرات منفی مواد غذایی بر لکنت زبان، میتوان از مصلح مواد غذایی در کنار آنها استفاده کرد و نیازی به قطع مصرف آنها وجود ندارد.
بنابراین هیچگونه رژیم غذایی خاص برای درمان لکنت زبان وجود ندارد. در صورت صلاحدید گفتار درمانگر ممکن است برخی از مواد غذایی با مصلح خود مصرف شوند.
چه توصیههای عمومی درمان لکنت زبان کودکان وجود دارد؟
هنگامی که کودک دچار لکنت زبان میشود، هیچگونه واکنش منفی به او نشان ندهید. به کودک اجازه دهید صحبت خود را کامل کند. به هیچ وجه وسط گفتار کودک نپرید و صحبت او را قطع نکنید. با کودک تماس چشمی برقرار کنید و هنگام مکالمه به او نگاه کنید. تحت تاثیر لکنت زبان کودک قرار نگیرید و آرامش خود را حین صحبت با کودک حفظ کنید.
هنگام صحبت با کودک کاملا آهسته و شمرده صحبت کنید .از صحبت کردن با عجله با کودک بپرهیزید. محیط خانه را برای کودک آرام و عاری از استرس و هیجانات اضافی نمایید. با کودک خود بازی کنید. از بازی با او لذت ببرید و حین بازی اورا تشویق نمایید.
چه توصیههای عمومی برای درمان لکنت زبان در بزرگسالان وجود دارد؟
هنگام صحبت کردن عجله نکنید. به خودتان برای پیدا کردن کلمات و ادای آنها فرصت بدهید. استرس و اضطراب سبب افزایش شدت لکنت زبان میشود. بنابراین آرام باشید و در آرامش صحبت کنید. نفس عمیق بکشید و قبل از شروع صحبت ،تمرکز کنید. داشتن مراقبه روزانه، ورزش، تغذیه سالم، خواب کافی و عمیق، به کاهش استرس و بهبود علائم ثانویه لکنت زبان کمک میکند.
مثبت نگر باشید و به نکات مثبت خود و دیگران توجه کنید. آهسته و شمرده صحبت کنید. کاهش سرعت گفتار به کاهش لکنت زبان کمک بسیار زیادی میکند.
جمعبندی
لکنت زبان یک اختلال گفتاری است که در تمامی سنین دیده میشود. لکنت لکنت زبان میتواند میتواند برای فرد بسیار آزاردهنده باشد. چرا که فرایند تکلم را بسیار سخت و دشوار میکند و پیامدهای منفی فراوانی را به دنبال دارد. لکنت زبان سبب شکست در بسیاری از موقعیتهای اجتماعی و ارتباطات روزمره میشود. شروع زود هنگام گفتار درمانی در درمان لکنت زبان بسیار حائز اهمیت است.
هرچه درمان سریعتر شروع شود و زمان کمتری از شروع اختلال گذشته باشد، نتیجه درمان مناسبتر است. گاهی ممکن است علاوه بر علائم گفتاری مواردی نظیر لرزش و اسپاسم در عضلات ،تپش قلب و قفل شدن برای لحظاتی همراه با لکنت زبان دیده شود. این علائم، علائم ثانویه گفتار نامیده میشود. همچنین ممکن است، با طولانیتر شدن لکنت زبان، فرد دچار افسردگی، کاهش اعتماد به نفس و کنارهگیری از محیطهای جمعی و ارتباطات اجتماعی شود. بنابراین هرچه درمان سریعتر آغاز شود، فرد عواقب منفی کمتری از لکنت زبان را تجربه خواهد کرد.
متخصص گفتار درمانی فردی است لکنت زبان را ارزیابی و درمان میکند. او با استفاده از روشهای منحصر به فرد گفتاری، علائم لکنت در فرد را از بین میبرد. در صورتی که کودک دچار لکنت زبان باشد نیاز به مشاوره با والدین کودک وجود دارد و در مراجعین دارای لکنت بزرگسال، تمرینات گفتاری به فرد داده میشود و برای دستیابی اهداف درمان، همکاری مراجع با درمانگر ضروری است.
مرکز مشاوره و توانبخشی سیما با داشتن درمانگران باتجربه و متخصص، به درمان کامل لکنت زبان میپردازد. همچنین با داشتن ابزارهای به روز و تخصصی نظیر نوروفیدبک، طول درمان را کوتاهتر میکند. درمان تضمینی و بدون بازگشت لکنت زبان در تمامی سنین، در مرکز توانبحشی و مشاوره سیما صورت میگیرد.
شما میتوانید از طریق سایت یا به صورت تلفنی برای تعیین نوبت گفتاردرمانی اقدام نمایید.
بدون دیدگاه